Wat is culturele competentie?
Culturele competentie is het vermogen om effectief samen te werken, communiceren en relaties op te bouwen met mensen met andere culturele achtergronden. Het begrip wordt ook gebruikt binnen interculturele communicatie, culturele intelligentie (CQ), inclusie en diversiteit. Organisaties gebruiken culturele competentie om samenwerking, klantcontact, leiderschap en inclusieve communicatie te verbeteren.
De betekenis van de CCT uitgelegd
Je hebt de Culturele Competentie Test (CCT) gemaakt en een persoonlijk rapport ontvangen. Misschien vraag je je af wat culturele competentie precies is en hoe je jouw scores moet interpreteren. Hieronder vind je de uitleg.
Culturele competentie is het vermogen om effectief om te gaan met mensen met andere culturele achtergronden. Dat gaat niet alleen over kennis van andere culturen. Het gaat ook over hoe je denkt, hoe je handelt en wat jouw contacten uiteindelijk opleveren.
De CCT meet daarom vier onderdelen van culturele competentie:
- Kennis
- Vaardigheid
- Denken
- Resultaat
Samen geven deze vier onderdelen een beeld van jouw culturele competentie.
Waarom is culturele competentie belangrijk?
De kans is groot dat je dagelijks contact hebt met mensen met andere culturele achtergronden.
Dat kan gaan om:
- collega’s;
- klanten;
- leveranciers;
- buren;
- studenten;
- kinderen
- patiënten;
- vrienden;
- reizigers;
- medewerkers.
Culturele verschillen spelen een grotere rol dan we vaak denken. Niet alleen tussen landen, maar ook tussen generaties, regio’s, organisaties, beroepen en leefwerelden.
Culturele competentie helpt je om beter samen te werken, misverstanden te voorkomen en meer begrip voor elkaar te ontwikkelen.
De vier onderdelen van culturele competentie
1. Kennis: wat weet je?
Kennis gaat over alles wat je weet over de cultuur van een ander. En wat je weet van culturele verschillen en interculturele communicatie.
Bijvoorbeeld:
- Hoe beïnvloedt cultuur gedrag?
- Waarom reageren mensen verschillend op dezelfde situatie?
- Welke omgangsvormen zijn in deze cultuur gebruikelijk?
- Welke culturele normen en waarden spelen een rol?
Mensen met veel interculturele kennis herkennen culturele verschillen vaak sneller en begrijpen beter waar gedrag vandaan kan komen.
Kennis kun je ontwikkelen door te lezen, te leren, te observeren en ervaringen op te doen. Wil je meer weten over de theorie achter culturele intelligentie? Lees dan ons artikel over de betekenis van culturele intelligentie.
2 Vaardigheid: wat kun je?
Je hebt meer nodig dan kennis
Vaardigheid gaat over wat je daadwerkelijk doet wanneer je contact hebt met mensen uit andere culturen.
Voorbeelden zijn:
- luisteren;
- vragen stellen;
- belangstelling tonen;
- omgaan met misverstanden;
- initiatief nemen;
- flexibel reageren;
- je communicatie aanpassen aan de situatie.
Deze vaardigheden ontwikkel je vooral in de praktijk.
Iedere ontmoeting met iemand met een andere achtergrond biedt de mogelijkheid om nieuwe ervaringen op te doen en je vaardigheden verder te ontwikkelen.
3. Denken: hoe leer je van ervaringen?
Het derde onderdeel van culturele competentie is denken.
Hiermee bedoelen we het bewust nadenken over jouw ervaringen met mensen uit andere culturen. Mensen die bewust nadenken over hun ervaringen leren vaak sneller en ontwikkelen gemakkelijker nieuwe kennis en vaardigheden.
Je stelt jezelf bijvoorbeeld vragen als:
- Waarom verliep dit gesprek goed?
- Waarom ontstond hier een misverstand?
- Welke rol speelde cultuur?
- Hoe reageerde ik zelf?
- Wat kan ik hiervan leren?
Dit nadenken over je eigen handelen noemen onderzoekers ook wel reflectie of metacognitie.
4. Resultaat: wat leveren jouw contacten op?
Het vierde onderdeel gaat over resultaat.
Resultaat betekent dat je kijkt naar wat jouw contacten met mensen uit andere culturen uiteindelijk opleveren.
Bijvoorbeeld:
- Heb je bereikt wat je wilde bereiken?
- Begrijpen jullie elkaar beter?
- Ben je tevreden over het gesprek?
- Heb je iets geleerd?
- Kijk je positief terug op het contact?
Resultaat hangt samen met kennis, vaardigheden en reflectie. Tegelijkertijd hangt het ook af van de situatie, het onderwerp en de andere personen die betrokken zijn.
Een voorbeeld uit het dagelijks leven
Stel dat je op vakantie bent in het buitenland en brood wilt kopen op een drukke markt.
Je verwacht een nette rij, maar er blijkt geen rij te zijn. Mensen praten door elkaar heen, lopen voor en worden toch geholpen.
Je kunt dan verschillende reacties hebben.
Je kunt denken:
- “Wat onbeschoft.”
- “Wat vreemd.”
- “Interessant, zo werkt het hier blijkbaar.”
In deze situatie spelen alle vier onderdelen van culturele competentie een rol.
Kennis
Je begrijpt dat culturele gewoonten kunnen verschillen. Wat ze hier doen in blijkbaar anders.
Vaardigheid
Je past je aan de situatie aan en durft contact te maken. Je duwt jezelf naar voren en kijkt de koopman aan. De koopman kijkt jou ook aan en jij wijst aan welk brood je wilt hebben.
Denken
Je denkt na over je eigen reactie en onderzoekt waarom iets voor jou vreemd voelt. Je leert dat “normaal” en “beleefd” hier iets anders zijn.
Resultaat
Je koopt uiteindelijk je brood, begrijpt wat er gebeurt en hebt er misschien zelfs iets van geleerd.
Wat je weet van de ander
Wat je doet
Wat je ervan leert
Wat betekent jouw score?
De CCT vergelijkt jouw scores met een grote referentiegroep van ruim 4.300 mensen die de test eerder hebben gemaakt.
Je score laat dus niet zien of je “goed” of “slecht” bent. Je score laat zien hoe jouw antwoorden zich verhouden tot die van andere mensen.
Het doel van de CCT is niet om mensen te beoordelen. Het doel is om inzicht te geven:
- Waar liggen jouw sterke punten?
- Op welke onderdelen scoor je relatief hoger?
- Op welke onderdelen ligt nog ruimte voor ontwikkeling?
Zo helpt de CCT je om bewuster te worden van jouw culturele competentie en van de manier waarop je omgaat met mensen met andere culturele achtergronden.
Er zijn goede cursussen over het omgaan met mensen uit andere culturele achtergronden. Dit zijn cursussen in interculturele effectiviteit. En daar willen we je graag naar verwijzen. Die cursussen zijn praktisch en worden goed gegeven.
Daar tegenover staat een theorie over culturele intelligentie en die heet mutualisme. Daarmee wordt bedoeld: als je op een van de onderdelen van je culturele competentie verbetert groeien de andere onderdelen vanzelf wat mee. Dus helpt het als je al iets doet om
1. Je kennis over de cultuur van de ander te vergroten
2. Te leren of proberen je eigen gedrag iets aan te passen
3. Na te denken over de manier waarop jij zelf omgaat met mensen uit andere culturen.
Het punt van mutualisme is dat je niet dat je op al die onderdelen tegelijk iets wilt verbeteren. Het punt is meer dat alle kleine beetjes helpen. Wat je weet, wat je doet en hoe je er over nadenkt.
Hoe ontwikkel je culturele competentie?
Veel mensen denken dat zij op alle onderdelen tegelijk beter moeten worden.
Dat is meestal niet nodig.
Onderzoek laat zien dat kennis, vaardigheden, denken en resultaat met elkaar samenhangen. Verbeter je één onderdeel, dan groeien de andere onderdelen vaak vanzelf mee.
Je kunt bijvoorbeeld:
- meer leren over andere culturen;
- vaker contact zoeken met mensen met andere achtergronden;
- bedenken wat er anders gaat; bewuster reflecteren op gesprekken;
- nieuwe communicatievaardigheden oefenen.
Kleine stappen maken vaak al een groot verschil.
Meer weten?
Culturele competentie, samenwerken en leiderschap
Culturele competentie helpt zeker bij contacten met mensen uit andere culturen. Dezelfde vaardigheden spelen ook een belangrijke rol in samenwerken, leidinggeven, communiceren en het creëren van een inclusieve werkomgeving.
Mensen die verschillen tussen mensen herkennen en begrijpen, kunnen vaak beter samenwerken, effectiever leidinggeven en gemakkelijker verbinding maken met collega’s, klanten en teams.
Daarom maakt culturele competentie ook deel uit van thema’s als inclusief leiderschap, persoonlijk leiderschap en inclusief samenwerken.
Ondertussen kan het voor medewerkers in je team een hele uitdaging zijn. Verschillen tussen collega’s. Klanten die zich anders gedragen. Dat zal voor iedereen ingewikkeld zijn.
Bij leiderschap gaat het erom dat je mensen daarmee helpt. Dat je ze helpt om goed met elkaar te praten, om in verbinding te komen en elkaar echt te begrijpen.
Mutualisme
Van der Maas, H. L. J., Dolan, C. V., Grasman, R. P. P. P., Wicherts, J. M., Huizenga, H. M., & Raijmakers, M. E. J. (2006). A dynamical model of general intelligence: The positive manifold of intelligence by mutualism. Psychological Review, 113, 842–861.